Discoursanalyse

Van Kwamcowiki

Ga naar: navigatie, zoeken

Inhoud

1. Definitie begrip

Discoursanalyse is een benaming voor een aantal manieren om teksten, spraak en gesprekken te bestuderen en te begrijpen.

2. Uitleg betekenis begrip

Discoursanalyse is een kwalitatieve onderzoeksmethode. Met discours worden alle vormen van gesproken of geschreven tekst bedoeld. Het impliceert een sociale actie. Een discoursanalyse is dus de analyse van alle vormen van discours (Potter & Wetherell, 1987). Wanneer het draait om taal als sociale actie kan men een discoursanalyse uitvoeren. Discoursanalyse gaat veel verder dan de traditionele linguïstiek. Bij discoursanalyse wordt de taal ingewikkelder gezien dan slechts bestudering van woordklanken, woordvolgorde in zinnen, eenheden die samen woorden vormen en betekenissen. Het gaat verder dan slechts de analyse van de zin. Het gaat om de analyse van teksten, spraak en gesprekken. Belangrijk hierbij is dat er wordt gekeken naar de context en wat de taal doet. De interactie tussen taal en de maatschappij staat hierin centraal, dus de betekenis van woorden, zinnen e.d. wordt gerelateerd aan de sociale context waarin deze woorden en zinnen worden gebruikt (van der Arend, 2007). Saussure was een structuralist en richtte zich op hoe taal wordt geconstrueerd door mensen. Hij was vooral geïnteresseerd in hoe taalsystemen het mogelijk maakt voor mensen die in communicatie participeren om elkaar te begrijpen. Hij onderscheidde daarbij tussen ‘langue,’ het onderliggende systeem van regels die ervoor zorgen dat wij taal kunnen begrijpen en ‘parole,’ de manieren van uitingen die betrokken zijn bij taalgebruik. Op dit laatste richten discoursanalisten zich het meest. Potter en Wetherell (1987) beargumenteren dat één van de belangrijkste karakteristieken van taal is dat het dingen doen inhoudt, het doelen heeft en intenties alsook het beschrijven van het karakter en vormen van dingen (Potter en Wetherell, 1987 in Smith, 1998). Taal is daarom volgens Smith (1998) niet simpelweg een kwestie van iets dat waar of onwaar is zoals een abstract systeem die de wereld reflecteert zoals deze is. In het logisch positivisme is een uitspraak waar zodra deze in staat is om de observeerbare realiteit te kunnen reflecteren. In de discoursanalyse wordt echter aangenomen dat taal een menselijke daad is waar intenties en betekenissen bij betrokken zijn. Het onderscheidt dat logisch positivisten maken tussen ware en onware uitspraken is volgens de discoursanalisten Potter en Wetherell (1987) een zinloze bezigheid omdat wetenschappelijke uitspraken veel meer doen dan de wereld beschrijven. Smith (1998) geeft het voorbeeld van de uitspraak 'ik lees een boek' waarbij deze uitspraak zowel gezien kan worden als iets 'doen' maar ook als iets 'verkondigden' (stating). De mensen en gebeurtenissen beschreven in de uitspraak hebben allen betekenis. De manier waarop een uitspraak wordt beschreven kan van invloed zijn op hoe deze wordt ontvangen en er kunnen allerlei verschillende reacties op gegeven worden. Dit aspect van taal wordt echter genegeerd in vele benaderingen om wetenschappelijke kennis te construeren (Potter en Wetherell, 1987 in Smith, 1998). Volgens Smith (1998) ziet Austin (1962) in zijn benadering genaamd 'speech act theory,' taal als een activiteit die ervoor zorgt dat mensen dingen voor elkaar kunnen krijgen en kunnen communiceren door middel van een serie van taaluitingen (p. 248). Volgens van Dijk (1988) ligt het doel van discoursanalyse in het geven van duidelijke en systematische beschrijvingen van discoursen, zoals beschrijvingen van dingen die mensen doen in hun schrijven en praten en middelen die worden gebruikt om doelen te bereiken. Ook wordt er onderzocht hoe betekenissen tot stand komen wanneer men met elkaar communiceert. Discoursanalyse is een ingewikkelde onderzoeksmethode. Er is niet één specifieke versie van discoursanalyse of een verzameling procedures die gevolgd kan worden, zodat je discoursanalyse bij voorbaat een succes wordt. Heel belangrijk bij het uitvoeren van een discoursanalyse is dat je jezelf goed hebt ingelezen in de theoretische- en onderzoeksliteratuur. Wanneer je alle verschillende benaderingen in de discoursanalyse wil begrijpen is het nodig om alle oorspronkelijke analyses te lezen (Howitt & Cramer, 2007). Verder is discoursanalyse vaak intuïtief en is het moeilijk om een onderzoek reproduceerbaar te maken en dus vaker tot dezelfde resultaten te komen (Van Dijk, 1983).

3.Geschiedenis begrip

De oorsprong van discoursanalyse ligt grotendeels in het werk van de linguïsten die verder gingen dan alleen het bestuderen van afzonderlijke zinnen. Zellig Harris was zeer waarschijnlijk een van de eerste hierin. Hij hield zich in de jaren vijftig bezig met het verband tussen een tekst en de maatschappelijke situatie waarin deze tekst werd gecreëerd. Iets later kwam Dell Hymes, een linguïstische antropoloog die zich bezig hield met de manieren hoe men elkaar aansprak in zijn maatschappelijke omgeving. Vanaf de jaren zestig werd door een groep Britse taalfilosofen taal als een sociale actie gezien. Dit is ook nu nog de centrale gedachte achter discoursanalyse. Vanaf dit moment groeide de bestudering van ‘discoursen’ snel in verschillende vakgebieden. Door dit interdisciplinaire karakter zijn er een groot aantal verschillende invalshoeken en benaderingen ontstaan (Howitt & Cramer, 2007).

Andere menen dat discoursanalyse al in het begin van de twintigste eeuw is ontstaan en dat het begon met invloeden van Ludwig Wittgenstein. Hij zag taal als een gereedschapskist waarmee je dingen kon doen en niet slechts als middel om dingen mee te representeren (Potter, 2001 in: Howitt & Cramer, 2007).

4. Voorbeeld

Het belangrijkst bij discoursanalyse is de contextafhankelijkheid. Zoals al is vermeld gaat discoursanalyse verder dan de analyse van zinnen. Een voorbeeld uit het boek van Howitt D. & Cramer C. (2007) maakt dit duidelijk. Het gaat over twee bordjes bij het zwembad:

Gebruik het toilet, niet het zwembad.

Zwembad alleen voor leden.

Wanneer men de twee zinnen los van elkaar leest, zijn het twee duidelijke boodschappen. Echter, wanneer men deze twee zinnen achter elkaar leest lijkt het alsof alleen leden het zwembad als toilet mogen gebruiken.

5. Voorbeeld in bestaand onderzoek

Van Dijk heeft veel ervaring in het doen van discoursanalyses. In zijn onderzoeken wordt er gekeken naar wat er gezegd wordt en hoe dit wordt geformuleerd. Een voorbeeld van een discoursanalytisch onderzoek van Van Dijk is zijn analyse van de Nederlandse en Engelse pers (1991). Voor zijn onderzoek verzamelde Van Dijk gedurende zes maanden alle artikelen over etnische zaken in Britse en Nederlandse kranten. Na het analyseren van deze artikelen bleek dat er vooral over etnische minderheden werd gesproken, wanneer het over zaken als misdaad, immigratie en etnische relaties ging, dus vooral over negatieve zaken. Verder bleek dat etnische minderheden weinig werden geciteerd en zelden opgevoerd werden als experts of woordvoerders voor hun allochtone gemeenschap. De blanken werden echter dominant en positief in het nieuws neergezet. Verder kwam uit het onderzoek naar voren dat er een verschil was tussen conservatieve en progressieve kranten. Progressieve kranten waren wat genuanceerder en gaven vaker achtergrondinformatie over de etnische minderheden dan conservatieve kranten. Er waren weinig verschillen aan te wijzen tussen Britse en Nederlandse kranten. Het enige wat naar voren kwam was dat Nederlandse kranten iets genuanceerder en minder agressief schreven over etnische minderheden dan Britse kranten. Verder kwam uit de discoursanalyse naar voren dat er in de nieuwsberichten een wij-zij tegenstelling was terug te vinden. De wij-groep (blanke meerderheid) werd voorgesteld als zeer vredelievend, tolerant, mensen die hun land en autoriteit respecteerden, tegenover de zij-groep (de etnische minderheden) die als zeer agressief, intolerant, onrespectvol en crimineel werd neergezet. Volgens Van Dijk wordt racisme voor een deel dus meegegeven via de media. Dit onderzoek was een voorbeeld van een discoursanalytisch onderzoek, omdat er bij de analyse werd gelet op de context en betekenisgeving. Zie artikel over onderzoek van Van Dijk. P.53 [1]

6. Gerelateerde begrippen

Een begrip waar discoursanalyse mee samenhangt is semiotiek. Deze wetenschap houdt zich bezig met het bestuderen en interpreteren van tekens en alles wat met deze tekens samenhangt, zoals tekensystemen en het gebruik van bepaalde tekens. Met tekens worden bijvoorbeeld iconen, letters, gebaren en symbolen bedoeld. Beide wetenschappen houden zich dus bezig met een soort van betekenisgeving en interpretatie. Semiotiek houdt zich echter bezig met tekens en de discoursanalyse met vormen van gesproken of geschreven tekst. Discoursanalyse staat ook in verband met constructivisme want tijdens gesprekken en andere tekstvormen construeren en ontwikkelen mensen 'versies' van de wereld. In discoursanalyse wordt geprobeerd om dit constructieproces te begrijpen en beschrijven. Discoursanalyse is ook verbonden met de computersoftware CAQDAS. Wanneer de onderzoeker data heeft verzameld en gaat coderen, wordt er vaak gebruikt gemaakt van deze computersoftware. Deze software maakt het organiseren en terugvinden van codes veel gemakkelijker dan wanneer de onderzoeker alles op papier schrijft en probeert terug te vinden.

7. Links

http://nl.wikipedia.org/wiki/Discoursanalyse

http://www.ischool.utexas.edu/~palmquis/courses/discourse.htm

http://en.wikipedia.org/wiki/Discourse_analysis

http://extra.shu.ac.uk/daol/resources/#theory

8. Literatuurlijst

Benschop Y. (1996). De mantel der gelijkheid: gender in organisaties. Assen: Van Gorcum


Devroe I. (2007). Gekleurd nieuws? De voorstelling van etnische minderheden in het nieuws in Vlaanderen. Universiteit Gent


Discoursanalyse: cursustekst informatieverwerking UIA Dept. PSW (z.d). Opgehaald 01-03-10, http://homepages.vub.ac.be/~ncarpent/disc.html


Howitt D. & Cramer C. (2007). Methoden en technieken in de psychologie. Amsterdam: Pearson Education Benelux


van der Arend S. (2007). Pleitberzorgers, procesmanagers en participanten. Delft: Eburon

Persoonlijke instellingen