Focusopdracht

Uit Kwamcowiki
Ga naar: navigatie, zoeken
Interactie naar aanleiding van een focusopdracht

Definitie begrip

Een focusopdracht is een opdracht, die door de moderator (of: facilitator) aan zijn focusgroep wordt gegeven. Het doel van deze focusopdracht is om aandacht van een focusgroep te vragen voor een onderwerp en een gesprek of discussie op gang te brengen over dit onderwerp (Morgan, 1988). De interactie die de focusopdracht binnen deze focusgroep veroorzaakt, leidt tot bruikbare onderzoeksdata voor de onderzoeker, die op deze wijze meer te weten komt over bijvoorbeeld de onderliggende meningen en normen binnen een groep (Bloor et al., 2001). Bij een focusopdracht is het van belang dat de gevonden data wordt opgenomen, of op een andere manier geregistreerd, zodat deze later geanalyseerd kan worden.

Uitleg betekenis begrip

Een focusgroep en een groepsinterview zijn twee verschillende manieren om data over een bepaalde groep te verzamelen. Deze twee manieren lijken op elkaar, maar verschillen op bepaalde punten sterk van elkaar. Met behulp van vragen kan een onderzoeker in een groepsinterview informatie over een bepaalde groep te weten komen (Bloor et al., 2001). Een focusgroep levert echter andere soort informatie op. Focusgroepen gaan namelijk over slechts één thema (in tegenstelling tot groepsinterviews, die over meerdere thema's kunnen gaan) en -nog belangrijker- focusgroepen leveren dieper gelegen informatie op, zoals informatie over bepaalde groepsbetekenissen (Bryman, 2008).

Het verzamelen van data gebeurt bij groepsinterviews door middel van het stellen van vragen door de interviewer en de antwoorden die de respondenten daar op geven. Deze antwoorden zijn de data waar een onderzoeker naar op zoek is. Bij een focusgroep, gebeurt het verzamelen van data niet door het stellen van vragen. De moderator/gespreksleider heeft hier alleen een sturende functie (Bryman, 2008). Binnen focusgroepen wordt de data echter verzameld door middel van een zogenaamde focusopdracht die aan de respondenten wordt gegeven. De interactie die binnen een groep tot stand komt naar aanleiding van de focusopdracht is de data waar een onderzoeker naar op zoek is om meer te weten te komen over groepsbetekenissen (Bryman, 2008). Het doel van een focusgroep is dan ook een discussie op gang te brengen, vaak met behulp van een focusopdracht, over een vooraf bepaald onderwerp. Hierbij is vaak sprake van een kunstmatige setting waarbij externe factoren zo veel mogelijk worden gecontroleerd. Deze setting wordt door de onderzoeker gecreëerd om zo veel mogelijk controle over de situatie te krijgen waarbij de participanten vrij zijn te discussiëren over het onderwerp.

Een onderzoeker zal soms een keuze moeten maken tussen een groepsinterview of een focusgroep. Deze keuze zal afhangen van het soort data dat de onderzoeker nodig heeft voor zijn onderzoek. Zoals gezegd leveren focusgroepen diepere data op. Data die middels een focusgroep met bijbehorende focusopdracht door de onderzoeker vergaart kunnen worden zijn bijvoorbeeld groepsbetekenissen, groepsprocessen en groepsnormen (Bloor et al., 2001).

Het is van belang dat de onderzoeker tijdens de focusgroep bedenkt of hij inmiddels genoeg data verzamelt heeft en er theoretische verzadiging heeft opgetreden of dat de focusgroep nog niet de gewenste data opgeleverd heeft en nog niet beëindigd kan worden. Het is bij focusgroepen ook van belang dat je goed in de gaten houdt hoeveel focusgroepen je houdt en hoeveel respondenten je per groep observeerd. Mogan suggereert dat een focusgroep het beste kan bestaan uit zes tot tien personen, maar over het algemeen worden dit er minder. Wanneer je een focusgroep gaat houden nodig je een aantal mensen uit, maar er zullen er regelmatig ook een aantal niet op komen dagen. Hierdoor is het verstandig om een iets hoger aantal aan te houden, waardoor je de focusopdracht na uitval van enkele respondenten toch nog door kan laten gaan. Ook duren focusgroepen vaak lang en verkrijg je veel informatie van de respondenten. Deze informatie moet ook allemaal geanalyseerd worden wat ook een hoop tijd in beslag neemt. Hierdoor zal een onderzoeker het vaak moeten doen met een kleinere focusgroep en minder focusgroepen, dan aanvankelijk verwacht. Zorg altijd dat het aantal focusgroepen gerechtvaardigd kan worden en dat aangegeven kan worden waarom de gevonden informatie relevant is voor het onderzoek.

Groepsinterviews en focusgroepen zijn beiden onderzoeksmethoden die gebruikt worden bij het doen van interpretatief onderzoek.

Geschiedenis begrip

De meningen over het gebruik van een focusopdracht binnen een focusgroep lopen sterk uiteen. Niet elk onderzoek waarbij focusgroepen gebruikt worden, maakt namelijk gebruik van een focusopdracht.

Kwalitatieve Methoden van Communicatie Onderzoek

Zo wordt er bij het vak Kwalitatieve Methoden van Communicatie Onderzoek, dat binnen de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen op de Universiteit van Amsterdam gegeven wordt, gesteld dat het houden van een focusgroep zonder een goede focusopdracht zinloos is. Als onderzoeker krijg je zonder focusopdracht nooit de diepe data die je met behulp van een focusopdracht wilt verzamelen (zoals betekenissen achter groepsbeoordelingen, groepsprocessen achter groepsbeoordelingen en normatieve begrippen waarop groepen hun oordeel baseren).

Analyse en Methode Televisie en Populaire cultuur

Andere instellingen praten met geen woord over een focusopdracht, die de drijvende kracht zou zijn bij het vergaren van informatie uit een focusgroep. Zo komt de focusopdracht niet aan bod in het boek How to do media & cultural studies (Stokes, 2007), dat gebruikt wordt bij het vak Analyse en Methode Televisie en Populaire cultuur, dat binnen de Faculteit der Geesteswetenschappen op diezelfde Universiteit van Amsterdam gegeven wordt, terwijl Stokes in dit boek wel degelijk beschrijft dat focusgroepen zinvol zijn.

Marktonderzoek

Ook binnen het marktonderzoek wordt gebruik gemaakt van focusgroepen (Bryman, 2008). Een voorbeeld hiervan is te zien bij het Rotterdamse marketing en strategisch adviesbureau ICSB Marketing en Strategie. Op hun website [1] wordt het gebruik van focusgroepen ook aangeraden bij het verkrijgen van diepe, kwalitatieve informatie. Ook dit bureau rept echter met geen woord over een benodigde focusopdracht.

Wetenschap

Hoewel er niet in elk focusgroep-onderzoek gebruik wordt gemaakt van een focusopdracht, blijkt uit bestudering van wetenschappelijke artikelen dat binnen de communicatiewetenschap de focusopdracht over het algemeen als belangrijk wordt ervaren. De verklaring hiervoor is logisch.

Wanneer er voor een onderzoek data wordt verzameld aan de hand van een focusgroep, waarin respondenten interacteren, speelt de setting een belangrijke rol (Bryman, 2008). Deze dient zo natuurlijk mogelijk te zijn. Hoe natuurlijker de setting, hoe makkelijker respondenten hun mening geven en hoe meer data er door de onderzoeker verzameld kan worden. Respondenten gaan niet uit zichzelf in discussie over onderwerpen (want de setting in een focusgroep is te onnatuurlijk) en juist hiervoor is de focusopdracht van belang. Deze zwengelt een discussie (en dus interactie) onder de respondenten aan (Kitzinger, 1995).

Voorbeeld focusopdracht

Er zijn talloze onderwerpen te bedenken die met behulp van focusgroep en dus een focusopdracht onderzocht zouden kunnen worden. Wanneer je wilt onderzoeken op basis van welke kenmerken jongens tussen de 12 en 16 jaar hun muziekvoorkeur ontwikkelen, is het raadzaam om dit met behulp van een focusgroep te onderzoeken. Omdat deze muziekvoorkeur waarschijnlijk ook mede bepaald wordt door hun omgang met vrienden, is het ook belangrijk om te kijken naar groepbetekenisgeving. Hiervoor is de focusgroep uitermate geschikt.

Moderator legt de focusopdracht uit aan respondenten

Tijdens deze focusgroep is het belangrijk dat er interactie plaatsvindt tussen de respondenten (jongens tussen de 12 en 16 jaar). Omdat een focusgroep niet in een natuurlijke setting plaatsvindt (niet in hun eigen kamer, niet met alleen hun eigen vrienden, etcetera) is het voor de onderzoeker van belang om vooraf een (of meerdere) focusopdracht(en) bedacht te hebben en deze door de focusgroep uit te laten voeren. Voorbeelden van zulke focusopdrachten zijn:

- Laat de respondenten kaartjes met muziekstijlen in volgorde van voorkeur leggen. Bovenaan de leukste muziekstijl en onderaan de minst leuke muziekstijl.

- Toon de respondenten videoclips en vraag ze waarom deze al dan niet leuk zijn.

- Laat hun in de Top 40 doorstrepen welke muziek zij niet waarderen.

Tijdens deze opdrachten zal er onderling gediscussieerd worden en deze interactie levert de onderzoeker nuttige data op.

Voorbeeld focusopdrachten in bestaand onderzoek

Een voorbeeld van een recent onderzoek dat met behulp van een focusopdracht (en focusgroep) gedaan is, is het onderzoek van Duits & Van Romondt Vis naar hoe jonge meisjes betekenis geven aan beroemdheden (2009). Volgens dit onderzoek is het praten en nadenken over beroemdheden voor jonge meisjes een hulpmiddel bij hun eigen identiteitsconstructie (Duits & Van Romondt Vis, 2009). Zoals gezegd hebben de onderzoekers gebruik gemaakt van focusgroepen en een focusopdracht. De reden hiervoor was dat zij er van uit gingen dat de meisjes actief omgingen met alle informatie die zij hadden over een beroemdheid. Voor ieder meisje is dit anders, maar door het gebruik van focusgroepen konden de onderzoekers erachter komen hoe de beroemdheden een hulpmiddel voor de meisjes waren om hun eigen identiteit te construeren. Tijdens dit onderzoek werd gebruik gemaakt van de volgende focusopdrachten:

- Het tonen van een aflevering van het MTV-programma Rise & Rise en de respondenten deze aflevering na laten vertellen.

- Het laten vertellen welke zaken opvielen en waarom.

- Zaken uit de aflevering laten vergelijken met zaken uit hun eigen leven.

- Een hiërarchie laten maken van vijf factoren die volgens Rise & Rise een rol spelen bij het hebben van succes.

- De meisjes zelf een aflevering van Rise & Rise laten verzinnen over een denkbeeldig iemand.

- Het discussiëren over de (on)mogelijkheden om zelf ook beroemd te kunnen worden.

Deze focusopdrachten leverden interactie tussen de respondenten op. Deze interactie vormde voor de onderzoekers belangrijke data voor het onderzoek naar de betekenisgeving van jonge meisjes aan beroemdheden en de beroemdheden als hulpmiddel voor de identiteitsconstructie van jonge meisjes.

Gerelateerde begrippen

Een focusopdracht is een belangrijk deel van een focusgroep. Een focusgroep is een onderzoeksmethode waarin de interactie tussen respondenten de onderzoeksdata vormt waar een onderzoeker naar op zoek is. Respondenten hebben niet uit zichzelf interactie met elkaar, omdat er altijd sprake is van een kunstmatige setting. Om toch waardevolle informatie te verzamelen moet de onderzoeker zorgen voor een zo natuurlijk mogelijke setting voor de respondenten. Het is de taak van de onderzoeker om vooraf na te denken over een voor de respondenten natuurlijke setting waarin de focusgroep gaat plaatsvinden. Te denken valt aan de keuze voor een bepaalde locatie, het samenstellen van de focusgroep (respondenten die elkaar niet kennen voelen zich ongemakkelijk), enzovoort.

Vanwege de kunstmatige setting van een focusgroep ontstaat er nooit uit het niets interactie tussen de respondenten. Ook hier moet de onderzoeker op voorbereid zijn. Het stimuleren van interactie gebeurt door middel van een focusopdracht: een opdracht die een gesprek of discussie tussen de respondenten in een focusgroep op gang brengt of in stand houdt. Tijdens de interactie houdt de onderzoeker in de gaten wanneer hij voldoende onderzoeksdata (groepsbetekenissen, groepsprocessen, groepsnormen en dergelijke) verzameld heeft (theoretische verzadiging).

Deze manier van onderzoek doen is een vorm van interpretatief onderzoek.

Links

Zie ook:

- Focusgroep op Wikipedia.

Literatuurlijst

Bloor, M., Frankland, J., Thomas, M., & Robson, K. (2001). Focus groups in social research. London: Sage.

Bryman, A. (2008). Social research methods (3rd ed.). Oxford: Oxford University Press.

Duits, L. & Van Romondt Vis, P. (2009). Girls make sense: girls, celebrities and identities. European journal of cultural studies, 12(1), 41-58.

Morgan, D. (1988). Focus groups as qualitative research. London: Sage.

Kitzinger, J. (1994). The methodoly of Focus Groups: the importance of interaction between research participants. Sociolgy of Health en Illness, 16(1), 130-121.

Stokes, J. (2007). How to do media & cultural studies (5th ed.). London: Sage.